دیروز نشستی با حضور متخصصین تکنولوژیست آموزشی و کسانی که در حال حاضر در این رشته مشغول به تحصیل هستند در دانشگاه تهران برگزار شد. ابتدا در مورد صلاحیت های مورد نیاز این رشته بحث شد، و اینکه چرا این رشته تا کنون جایگاه خود را در آموزش کشور به دست نیاورده است. بعد از آن نشستی دانشجویی که ترکیبی از دانشجویان لیسانس، فوق لیسانس و دکتری بود برگزار شد و در انتها با حضور دکتر زارعی، دکتر طلایی و دو نفر دیگر (اسمشون یادم رفته!) در مورد سرفصل های این رشته در مقاطع مختلف صحبت شد که پنل پرچالشی شد و بیشتر در مورد روش مند بودن یا نبودن رسیدن به سرفصل های این رشته در مقاطع مختلف بحث شد. مواردی که به ذهنم رسید و در این نشست عرض کردم موارد زیر هستند:

۱- به نظرم اولین موردی که در رابطه با آسیب شناسی عدم به دست آوردن جایگاه واقعی تکنولوژی آموزشی در کشور خودمون باید بهش دقت کنیم، و هیچ کسی اشاره ای به اون نکرد، اینه که نباید فراموش کنیم که تکنولوژی آموزشی جزیی از بدنه آموزش این کشوره، و ابتدا باید فراسیستم یا نظام آموزشی کشورمون رو مورد تحلیل قرار بدیم. متاسفانه پدیده آموزش در کشور خودمون هنوز جایگاه واقعی خودش رو بدست نیاورده و امری با ارزش محسوب نمیشه که این امر در سیاست گذاری های مختلف در رابطه با آموزش و معضلات و چالش هایی که نظام آموزشی باهاش درگیر هست، مشخصه. خوب طبیعیه که این امر بر روی تربیت فارغ التحصیلان این رشته تاثیر گذاره.

۲- گاهی اوقات راه حل های مشکلات دیگران رو راه حل مشکل خودمون می دونیم. کشور های دیگه برای حل مشکلات آموزش خودشون، به مدل ها و روند هایی رسیدن که ریشه در مشکلات واقعی داره. ما بدون اینکه مشکل رو دیده باشیم، واسه مشکل دیگری راه حل صادر می کنیم. مشخصه که توفیق پیدا نمیکنه.

۳- نیاز به تعریفی مشخص از رشته. در کشور خودمون رشته تکنولوژی آموزشی باید در کنار ساختارهای سیاسی و اجتماعی خاص کشور خودمون دیده بشه، وقتی آموزش و پرورش نظامی متمرکزه که یک بار برنامه نوشته میشه و بارها اجرا میشه، و دخل و تصرف در اون در بالای هرم صورت میگره، دیگه تکنولوژی آموزشی در سطح خرد می تونه چکار کنه!

۴- عدم رویکردی عملی به رشته یا رویکردی عملی به رشته ولی غلط به رشته. گاهی اوقات اینقد در واحد های عملی غرق میشیم که یادمون میره، اینها معطوف به نظریاتی هستن و باید از اونها مشتق بشن، و گاهی هم جایگاه صحیح این واحد ها رو به دانشجو یاد نمیدیم. مثلاً دانشجوی کارشناسی فکر می کنه که باید یه دوربین بندازه رو کولش بره عکساسی و شغلش این باشه، در حالیکه این واحد معطوف به گرفتن عکس های آموزشی و در راستای یادگیری مطلبی خاص باید باشه.

۵- باید یه آسیب شناسی دقیقی انجام بشه که چرا بانیان، مجریان و کسانی که پیشرو در نوآوریهای آموزشی هستند تکنولوژی آموزشی نیستند. در بین گرایش های مختلف آموزشی اگه نگاه کنیم، کدوم گرایش بالحق و بالانصاف مستحق تر از این رشته است؟

۶- یکی از مهمترین مهارت هایی که فارغ التحصیلان این رشته باید در راستای حل مسائل به عنوان رویکری نهایی پذیرفته شده برای تکنولوژی آموزشی داشته باشند، بحث خلاقیت و کار ایجاد کردنه. در حالیکه کجای رشته واحدی تحت عنوان کارآفرینی داریم. این امریه که به نظرم در دوره کارشناسی حداقل ۶ واحد، در کارشناسی ارشد ۴ واحد و در دکتری ۲ واحد رو باید به خودش اختصاص بده که فارغ التحصیل این رشته از نگرش اصطلاحاً میزی خلاص بشه.

جهانی شدن در دو وجه روایت می شود. عده ای قائل به جهانی شدن هستن و عده ای قائل به جهانی سازی. عده ای که قائل به جهانی شدن هستند، آنرا نتیجه اجتناب ناپذیر پیشرفت هایی همچون فناوری اطلاعات و ارتباطات می دانند که امکان تبادل اطلاعات گوناگون بین افراد و ملل گوناگون را میسر کرده است.

از طرف دیگر کسانی که قائل به جهانی سازی هستند، آنرا سناریویی می دانند که مراکز قدرت جهانی با اتاق های فکری که دارند، آنرا در جهت رسیدن به اهداف امپریالیستی و سرمایه داری خود طراحی کرده و مکانیسم های آن همچون ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (اینترنت، شبکه های اجتماعی، شبکه های بزرگ کتاب، رسانه های جمعی، ...) را به وجود آورده اند.

به نظر خود من که این فرایند یه مسئله ایست که تا حدی زیادی در نتیجه پیشرفت های زیادی که در عرصه های گوناگون اطلاعاتی اتفاق افتاده، به وجود اومده. به عبارتی من قائل به جهانی شدن هستم. بعضی اوقات بشر مکانیسم ها و فناوری هایی رو برای بعضی از اهداف تعریف می کنه، و بعد از اجرای اون فناوری یا پدیده در سطح عمل با شرایط محیطی، جغرافیایی، اجتماعی گوناگون باعث زاده شده نتایجی برای اون فناوری میشه که از ابتدا اینطوری تصور نمی شده. سرعت در تبادل اطلاعات در قرن بیست و یک تا حد زیاد ماحصل پیشرفت اینترنت بوده، که خود اختراع اینترنت در ابتدا جنبه عمومی نداشته. بلکه ابتدا برای اهدافی خاص و درجهت نظامی به کار گرفته شده. هر چند اینکار می تونه عامدانه در جهت جهانی سازی هم باشه. ولی زمانی که در سطح جهانی به کار گرفته میشه، باعث تغییر در الگوهای رفتاری، روانشناختی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و حتی مذهبی میشه. اینجاست که قدرت بلامنازعه این فناوری اربابان قدرت و کسانی که شوق در اختیار گرفتن فکر و ذهن افراد رو دارن، به این فکر وا میداره که چه ابزاری بهتره از این.

می خوام این رو بگم که شاید بحث جهانی شدن در ابتدا به طور طبیعی و در دنباله پیشرفت در حوزه های ذکر شده اتفاق افتاد، اما می تونه بعدن این جریان طبیعی آگاهانه کنترل بشه. اینجاست که می طلبه هر کشوری، یا هر نظامی وارد عمل بشه و از گردونه عقب نمونه.

از طرف دیگه بر مسئله جهانی شدن قوت ها و ضعف هایی مترتب می دونن. از قوت های جهانی شدن می توان به موارد کلیشه ای همچون آشنایی با فرهنگ های ملل گوناگون، تبادل با سرعت اطلاعات علمی در بین افراد اندیشمند، نزدیکتر شدن افراد بشر به یکدیگر، و از ضعف های یا خطرات اون میشه به بحث از میان رفتن فرهنگ های محلی اشاره کرد. هر چند به نظرم این مسئله نباید باعث بشه که بحث قوت ها و خطرات اون رو امری متضاد در نظر بگیریم، که با پذیرفتن یکی دیگری رو فراموش کنیم. به عبارت دیگه این دو مورد جمع پذیرند. می تونیم در عین حال که از قوت های اون استفاده می کنیم، در رابطه با خطرات اون هم آگاهانه برنامه ریزی و دفع خطر کنیم. مثلاً خطر از بین رفتن سنت های محلی رو در پناه برنامه ریزی های دقیق به آگاهی اقوام و ملل دیگر از سنت های محلی خود تبدیل کنیم.

جلد دوم کتاب (مبانی نظری و عملی تکنولوژی آموزشی) به ویراستاری آقای حسین زنگنه و همچنین دانش پایه طراحی آموزشی به ترجمه ایشان در نمایشگاه از طرف انتشارات آوای نور توزیع میگردد و لذا عزیزان می توانند تهیه نمایند. لازم به ذکر است که جلد اول کتاب مبانی نظری و عملی تکنولوژی آموزشی پیش از این چاپ گردیده است.

برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره ۶۶۹۶۷۳۵۵ انتشارات آوای نور تماس بگیرید.

امروزه یکی از قابلیت هایی که در سایه استفاده از فناوریهای پیشرفته اینترنتی در کلاس درس اتفاق افتاده است، امکان به روز کردن سریع محتوای درسی است. برای به روز کردن محتوای درسی می توان بدون اینکه ساختار قبلی را به هم زد محتوا و مطلب جدید را به آن تزریق نمود. یکی از امکاناتی که این مهم را برای ما فراهم می کند استفاده از ابزار RSS است که امروزه در اکثر وبلاگ ها و سایت ها موجود است. این ابزار که ابتدا در سایت های خبری به کار گرفته شد، اکنون در بسیاری از فعالیت های مبتنی بر وب قابل استفاده است. منطق ساده این ابزار این است که فرضاً اگر کاربری در روز به 10 سایت مختلف سر می زند تا از مطالب جدید آنها با خبر شود، می تواند جستجوگر خود را به گونه ای تنظیم کند تا بدون اینکه به آنها سر بزند، مطالب جدید در جستجوگر وی ذخیره شود تا بعداً و در وقت مناسب آنها را مطالعه کند. مکانیسم رادیو و پادکست های اینترنتی نیز تقریباً مشابه آن است. ابزار RSS غیر از محتوای متنی امکان به روز نگه داشتن مطالب صوتی و تصویری را نیز داراست. به همین علت است که مشابهتی با رادیو و پادکست های اینترنتی دارد.

 یکی از فوایدی که برای این ابزار می توان ذکر نمود اینست که به جای اینکه یادگیرنده در جستجوی اطلاعات باشد، اصطلاحاً اطلاعات به وی هل داده شده و به وی تزریق می شود. همچنین برای بازخورد دادن از طریق اینترنت و نیز معرفی بحثی برای هفته مفید است. برای یافتن این ابزار کافی است در سایت های مختلف بر روی RSS کلیک کرده تا به جستجوگر شما ثبت نام شود. بعد از آن به طور خودکار مطالب به روز شده آن سایت در پس زمینه جستجوهای شما به جستجوگر اضافه می شود.

این هفته نخستین نمایشگاه تخصصی تکنولوژی آموزشی از طرف اداره کل آموزش و پرورش تهران با همکاری خانه ریاضی شهر تهران شروع به کار کرد. به همراه دو دوستم بازدیدی از این نمایشگاه داشتیم.

هدف اصلی برپایی نمایشگاه لبیکی به سیاست وزارت آموزش و پرورش برای هوشمند سازی مدارس بود. به طوری که در خیلی از غرفه ها فقط در پی بازاریابی برای برد هوشمند خود بودند، بدون اینکه تدبیری نرم افزاری به طور جدی اندیشیده باشند. امری که به راحتی در نمایشگاه مشهود بود، بعد سخت افزاری تکنولوژی آموزشی بود.

آقای زنگنه دوست گرامیم می گفت که فعلاً مدارس و آموزش و پرورش در پی تجهیز خود به ظواهر مدرسه هوشمند هستند، در حالیکه در تعریف هوشمند سازی مدارس داریم که مدرسه هوشمند مدرسه ای است که در پی پرورش افرادی است که از راهبردهای تفکر خلاق و انتقادی برای مواجه با ملزومات قرن حاضر و پیش رو برخوردار باشند. تا چند سال دیگه که مدارس به این تجهیزات مجهز شدند تازه آموزش و پرورش و مسئولین متوجه میشن که امری که نسبت به این تجهیزات سخت افزاری اگه مهتر نباشه، کم اهمیت تر نیست، پرداختن به حوزه نرم افزاری این حوزه، تربیت معلم های آشنا با ملزومات این مدارس، فراهم آوردن رویه های آموزشی، تدریس و ارزشیابی خاص این حوزه می باشد. یادم به پروژه ای افتاد که چند سال پیش در آموزش و پرورش در پی تجهیز مدارس به ویدئوی آموزشی بود. مدارس تجهیزات و حتی فیلم های آموزشی را خریداری کردند، بدون اینکه نسبت اون با آموزش و پرورش رسمی، با برنامه درسی، نحوه به کار گیری اون و نحوه ارزشیابی یادگیری دانش آموزان در اون رابطه مشخص بشه و خوب چندی نگذشت که در انبار مدارس به فراموشی سپرده شدن.

همچنین امری که در این نمایشگاه جاش واقعاً خالی بود، حضور متخصص های تکنولوژی آموزشی بود. در معدودی از غرفه ها می شندیدم که سرپرست تولید محتوا یا نرم افزار اونا یا مشاورشون تکنولوژیست آموزشی باشند. عدم حضور این افراد هم بحثی جداگانه می طلبد که در جای مقتضی حتماً بهش اشاره خواهم کرد...

در این پست آدرس چند تا پایگاه داده از اشیاء یادگیری رو گذاشتم که دو تا از اونها فارسی هستند. با مراجعه با این سایت ها می تونید کلیپ های آموزشی اونا رو که در موضوعات گوناگون دسته بندی شدند، رو تهیه کنید.

1- کلاس درس

2- مکتب خونه

3- wisc-online

4- hippocampus

5- architect

6- merlot (معروفترین سایت انگلیسی زبان در زمینه اشیای یادگیری)

7- flexible learning

8- extra learning

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم

سال ۱۳۹۰ هم با همه مسائل خاص خودش سپری شد. در سالی که گذشت هر کدوممون موفقیت هایی داشتیم که مسلماً در پناه برنامه ریزی هامون بود و جاهایی هم به هدف نرسیدیم که میشه دلایل نرسیدنش رو جستجو کرد و پلی ازش ساخت واسه موفقیت های بعدی. سال جدید رو به همه تبریک میگم و واسه سال ۱۳۹۱ برای خانوادم، اساتید بزرگوارم، همه دوستام، دانشجوهای خوبم، کشورم و  همه هم میهنی های عزیزم آرزوی سربلندی و توفقیق روزافزون دارم.

Tamim فراتحیلی در ژانویه 2011 در این رابطه انجام داده است که آیا کاربرد کامپیوتر در مقایسه با عدم کاربرد آن در کلاس های سنتی تاثیری بر روی یادگیری دارد یا نه. فراتحلیل وی از نوع فراتحلیل مرتبه دوم است. در این روش فراتحلیل هایی که در مورد یک موضوع مشخص انجام شده است مورد فراتحلیل قرار می گیرند. به عبارت دیگری فراتحلیل مرتبه دوم، فراتحلیل فراتحلیل هاست. این فراتحیل تمام فراتحلیل هایی که در زمینه اثربخشی کامپیوتر در یادگیری از سال 1985 تا سال 2010 انجام شده است را در بر می گیرد.

وی مقاله خود را با مطلبی از ادیسون شروع می کند: وی معتقد بود که با ابداع فیلم متحرک هر موضوعی را می توان آموزش داد و دیگر نیازی به کتاب های مکتوب و کلاس های حضوری نیست. امری که امروز عدم واقعیت آن روشن شده است. همچنین در مورد کامپیوتر و عقیده طرفداران رادیکال آن را آورده است که با ورود کامپیوتر به حوزه آموزش می توان هر مشکل آموزشی را حل نمود. امری که بعد از گذشت حدود 30 سال از ورود کامپیوتر به عرصه آموزش مورد تردید واقع شده است. همچنین کامنتی از کلارک آورده است که معتقد است که رسانه های گوناگون به صرف رسانه بودنشان، ارجحیتی نسبت به هم ندارند. کلارک معتقد است که رسانه های گوناگون همچون کامیون های مختلف با تجهیزات متفاوت برای حمل مواد غذایی هستند که اگر یک ماده غذایی را یک کامیون مجهزتر حمل کند به ارزش آن غذا اضافه نمی کند. رسانه های گوناگون هم همچون یک وسیله حمل پیام آموزشی از منبع به مقصد هستند، نه چیزی بیشتر. امری که قابل بحث است.

در نهایت وی در تحیلی که بر روی فراتحلیل های گوناگون انجام داده است به این نتیجه رسیده است که استفاده از کامیپوتر برای پشتبانی یادگیری نسبت به زمانی که محتوا مستقیماً با کامپیوتر ارائه می شود و کامپیوتر رسانه اصلی در آموزش و یادگیری است، تاثیر بیشتری در یادگیری دارد.

همچنین اثربخشی کامپیوتر در یادگیری زمانی که در مقاطع قبل از دانشگاه استفاده شود، نسبت به مقاطع بالاتر بیشتر است.

مجله انگلیسی تکنولوژی آموزشی (British journal of educational technology)، در اولین شماره خود در سال 2012 میلادی به بررسی روندهای پژوهشی در یادگیری الکترونیکی از سال 2000 تا 2008 پرداخته است. در این مقاله که به وسیله داده کاوی متنی صورت گرفته است، 689 مقاله از دو نمایه نقل قول علوم، و نمایه نقل قول اجتماعی از پایگاه داده ها از سال 2000 تا 2008 مورد بررسی واقع شده است. کل مقالات منتشر شده در زمینه یادگیری الکترونیکی در دو حوزه، در چهار گروه و در 15 شاخه بر اساس تحلیل چکیده آنها دسته بندی شده اند. تحلیل ها نشان دهنده این است که تحقیقات در مورد یادگیری الکترونیکی از مرحله اولیه ای که بر روی اثربخشی این نوع آموزش کار می کردند، به سمت کاربردهای آموزشی و یادگیری این حوزه تغییر جهت داده اند. تحقیقات و پروژه های آموزشی و کاربردهای یادگیری الکترونیکی در آموزش پزشکی و کارآموزی حوزه در حال رشدی است که بیشترین قابلیت رشد در پژوهش های آینده را دارد. همچنین رویکردها به حوزه یادگیری الکترونیکی از کشورهای پیشرو در این زمینه که به خوبی آن را پذیرفته و به کار بسته اند، تا کشورهایی که در حال انطباق این نوع آموزش با سیستم های آموزشی خود هستند، متغییر است. مورد آخری که در این مقاله بر اساس نتایج به آن اشاره شده است این است که خط مشی حکومتی نقشی مهمی در این نوع آموزش دارد.

با نگاهی مختصر به مقاله که به طور خیلی دقیق و بجایی از نمودار استفاده کرده، متوجه افزایش یا کاهش تحقیق در حوزه های مورد پژوهش در این زمینه خواهید شد. نکته جالب توجه قرار گرفتن کشور تایوان در رتبه سوم میزان فراوانی پژوهش در این حوزه بعد از انگلیس و امریکا است که در جای خودش قابل توجه است. رتبه چهارم و پنجم رو هم چین و آلمان به خودشون اختصاص دادند.

یا در جایی دیگه از مقاله اشاره می کنه که کشورهایی که در این زمینه پیشرو بودند، مطالعات کنونی آنها در زمینه یادگیری الکترونیکی بیشتر متمرکز بر جنبه های آموزشی آن است. در حالیکه کشورهایی که در بدو انطباق و پذیرفتن این حوزه اند، بیشتر مترکز بر جنبه های فنی این نوع از آموزش هستند. فایل کامل مقاله رو از لینک زیر می تونید دریافت کنید.

دانلود مقاله کامل